.:: طلبه و مدیریت تعطیلات تابستانی ::.
427 بازدید
تاریخ ارائه : 12/24/2013 7:38:00 AM
موضوع: مدیریت

در شماره يکم نشريه کلمه طيبه از قلم اين حقير به چاپ رسيد

.:: طلبه و مديريت تعطيلات تابستاني ::.

« حجت الاسلام سيد مرتضي حسيني کمال آبادي-استاد سطح يک حوزه »اشاره
سيد مرتضي حسيني کمال آبادي،استاد مقدمات و سطح حوزه مي باشد. وي در کنار تحصيلات حوزوي به تحصيل فلسفه و عرفان نيز روي آورد و هم اکنون مديريت گروه فلسفه و عرفان اسلامي موسسه اشراق حکمت را بر عهده دارد.از آثار قلمي وي مي توان از کتاب تشنه دانش(مديريت تحصيل در عالم طلبگي) و مرجع شناسي دانش لغت و بيش از بيست عنوان مقاله نام برد.از ديگر سمت هاي وي مي توان از کتابشناسي بخش عرفان مرکز کامپيوتري نور نيز ياد کرد.


مقدمه
حقيقت آن است که تعطيلي به معني واقعي کلمه، در حق دانش پژوهي که خود را وقف خدمت به اسلام نموده، صادق نمي آيد. بسياري و سنگيني رسالت هاي بر دوش فرصتي براي هدر دهي زمان باقي نگذاشته است، البته هر کس که بخوابد، بداند که چشم هاي اميدي که بدو دوخته شده را هيچ گاه خواب در نمي گيرد.
از اين رو، تعطيلي به معناي تغيير برنامه تحصيلي است. نه از دانش و پويايي کناره گرفتن و اين مهم در سيره عالمان فرزانه چشم گير است، تا آنجا که کهن سالي نيز نتوانست بر آنان مفاهيمي چون تعطيلي و بازنشستگي را تحميل کند.
مرا تا جان بود در تن بکوشم / مگر يک قطره از جامش بنوشم
اما سخن در شيوه مديريت اين تغيير برنامه است، اگر در آغاز تابستان نظري بر عملکرد دوستان افکنده باشي، تفاوت تدبير در اين تغيير برنامه را مي بيني، برخي به سرعت به دنبال پيمودن درس هاي سال آينده مي روند و عملا براي آنان تغيير برنامه اي رخ نمي دهد بلکه همان خردادماه کتاب هاي درسي را عوض مي کنند و در کلاس هاي ارتقايي شرکت مي کنند بلکه تا سريع تر اين مسير را به پايان برند!!
برخي به دنبال درس گرفتن کتا ب هاي درسي نظام قديم حوزه چون جامع المقدمات و مطول و معالم و قوانين و...هستند.
برخي همين برنامه ها را با هجرت به شهرهايي مثل مشهد و قم مي خواهند پيگيري کنند و برخي و برخي .....
اما به نظر مي رسد که هيچ يک از اين گونه تدبيرها برآيندي مطلوب در پي نداشته باشد.چرا که تابستان براي خود برنامه هاي ضروري دارد و دليلي بر رها کردن آنها و پرداختن به امور ديگر نيست.
اين برنامه ها در چندعنوان بيان مي شود:

1-خانواده
يکي از مهم ترين برنامه هاي تابستانه، در خدمت پدر و مادر بودن است. دانش پژوه که در طول هفته هاي سال تحصيلي گاه حتي دو روز آخر هفته را وقت نداشت که در محضر پدر و مادر باشد، نبايد اين فرصت فراهم آمده را از آنان دريغ کند و سايه فراق را بر قلب آنان مستدام بدارد و اين قاعده کلي، حق است که هميشه محبت پدر و مادر به فرزند بيش از محبت فرزند به آنان است.
الهي محبت والد به ولد بيش از محبت ولد به والد است که آن اثر است نه اين با اينکه إعداد است و عليت و معلوليت نيست پس محبت تو بما که علت مطلق مايي تا چه اندازه است، يحبّهم کجا و يحبّونهم کجا؟!(حسن زاده آملي، ص 17).
برخي از طلاب به بهانه درس خواندن، خود را از مجراي زندگي خانواده خارج کرده و از تاثير گذاري مثبت زيّ ويژه طلبگي بر خانواده غفلت وزري ده و همواره کنج عزلت حجره را بر جلوت خاندان ترجيح مي دهند.
اين گروه در اين انديشه اند که اگر يک روحاني تحصيل کرده از آب درآيند، اکسير همه مشکلات فرهنگي خانواده و غير خانواده اند و اين در حالي است که انحراف از تربيت ديني هميشه در اثر شبهه علمي نيست و شهوت عملي بدون شبهه علمي تاثيرهاي منفي شديد دارد.
بدانيم که صرف حضور طلبه در خاندان باعث ارتباط و استفاده آنان از اين نهاد مي شود. از اين رو برنامه هاي هجرت در تابستان و در گير ارتقايي خواندن شدن و... باعث هرچه کم رنگ تر شدن حضور در خانواده مي شود. اين مهم در حالي است که پيامبر اکرم (ض) از ابتدا، امر به توجه به خاندان خويش شد که «وأنذر عشيرتک الأقربين»(شعرا/214).

2-ترويح قلب
حضرت وصي(ص) مي فرمايند:
إنّ هذه القلوب تمل کما تمل الأبدان، فابتغوا لها طرائف الحکم؛ همانا اين دل ها همانند بدن ها افسرده مي شوند، پس براي شادابي دل ها سخنان زيباي حکمت آميز را بجوييد (مجلسي، 1404 ق: 70/61).
گاه شود که طالب علم خستگي در قلب خود احساس مي کند، سنگيني که توان او را از پرداختن به مسائل علمي مي گيرد اگر به فکر آسايش و ترويح قلب نباشد و بدين کلال و ملال توجه ننمايد ترس آن است که بيماري هاي سخت روي آورد و انسان از ادامه مسير بماند.
خستگي طبيعي فکر و دل از تلاش هاي بي وقفه 9 ماه کار مداوم در سال تحصيلي، به برنامه اي نياز دارد که با مديريت صحيح روح، هم پيشرفت علمي ادامه داشته باشد و هم فکر و قلب، آسايشي گيرد و نشاط شروع سال تحصيلي جديد فراهم آيد. اگر هماهنگي برطرف کردن خستگي سال گذشته و دريافت نشاط سال جديد بر هم بخورد، دانش پژوه با آفت پيشرفت در سال آينده مواجه مي شود.
يکي از بزرگان در خاطرات خود با اساتيدش چنين مي گويد: زماني رسيد که تابستان هم به درس مشغول بوديم. روزي براي استراحت به حجره رفتم و خوابيدم و بعد از خواب ديدم که حجره از اين روي به آن رو شده و حسابي به هم ريخته شده است!، گفتم چه کسي حجره را اين چنين کرد؟! چرا من از خواب بيدار نشدم؟!
ماجرا را با حضرت استاد، در ميان گذاشتم و ايشان به من فرمود: کسي که حجره را به هم ريخت، غير از خودت نبود، مبادا به سرنوشت ابن أعلم مبتلا شوي، بعد از آن درس تعطيل کرديم و من به يکي از ييلاقات رفتم و جز قرآن و مفاتيح کتاب ديگري همراه نبردم.
ابن أعلم، رياضي دان، منجم معروف، معاصر عضد الدوله ديلمي... از کثرت کار و کوشش در تحصيل و تصنيف علوم و فنون، خستگي و ملال دماغي بدو روي آورد؛ به گونه اي که وقتي او را ديدند با آن همه عشق و علاقه اش به کتاب، کتاب را يک جا جمع کرده مي خواهد آتش بزند، لذا استاد از روي مطايبه فرمود: کاري نکني که به سرنوشت ابن أعلم دچار شوي.
از اين رو برنامه ريزي تابستاني بايد پيشرفتي همراه با نشاط براي ما به همراه داشته باشد.

3- تثبيت داشته ها
يکي از ويژگي هاي دانش آن است که به آساني رام کسي نمي شود و گذشتگان چه نيکو گفته اند که العلم وحشي العلم وحشي اذا ترکه يمشي.
ويژه آنکه اگر دانشي باشد مثل ادبيات عرب که در تمام گستره تحصيلات و پژوهش هاي حوزوي بلکه تا پايان زندگي مورد نياز است. از اين رو راسخ نمودن يافته هاي سال تحصيلي يکي از برنامه هاي اصلي فرصت تابستاني است.
طلاب ارجمند بدانند که فهم مطالب اولين قدم است و به مانند کاشتن گلي در باغچه است و يا به تشبيه ظريف تر، گذاشتن شاخه اي در آب است، از اين رو بايد به د نبال ريشه دواني و راسخ نمودن مطالب باشيم و گر نه تکيه بر حافظه کوتاه مدت براي دانشي که در دراز مدت بدان نياز داريم، جز خسران در پي ندارد.
از اين رو، تابستان، زمان تکرار و تثبيت يافته هاي نوين در قالب هاي گوناگون تمرين است.
نه هر که طَرْف کُلَه کج نهاد و تند نشست
کلاه داري و آئين سروري داند
هزار نکته باريک تر ز مو اينجاست
نه هر که سر بتراشد قلندري داند

4- مطالعه آزاد
ضرورت مطالعه کردن بر هيچ انساني پوشيده نيست اما همت گماردن بر آن مهم، در ميدان عمل، کاري است که به فرهنگ سازي جدي نيازمند است.
هنگامي که به بررسي محصلين کشور مي پردازيم مي بينيم که گستره مطالعاتي آنان محدود است به رشته اي که با آن مواجه هستند و در عرصه هايي که مطالعه ضرورت دارد؛ مطالعه نمي کنند ناگزير اشخاصي محدود به بار مي آيند.
با مطالعه به عنوان امر مطلوبي که شد شد نشد نشد بر خورد مي کنند و خودشان را از اين کيمياي بشريت محروم مي کنند.
اگر عادت کرديم به کلاس رفتن و مطالعه همان درس و بعد مباحثه همان درس و به همين اکتفا کرديم خود را در مثلثي گرفتار آورديم که ثمره آن رشدي محدود حتي در همان رشته که براي آن وقت صرف کرده ايم مي باشد، چرا که مطالعات آثاري که کتاب درسي نيستند و يا جديد نگاشته شده اند، انسان را در مسير جريان آن علم قرار مي دهد.
نگارنده در طول عمر تحصيلي خويش طلاب گرفتار آمده در اين مثلث را رصد کرده و به تجربه ديده است که در آن رشته اگر به مقام استادي آن رشته هم برسند بسيار محدودند و اطلاعاتشان از کتب درسي فراتر نمي رود.
به علاوه آنکه با توجه به تعدد رشته هاي حوزوي، سيستم تحصيلي را ياراي آن نيست که به وقت گذاشتن مستقل براي همه رشته ها بپردازد از اين روي شاهديم که بسياري از رشته هاي مهم مثل تفسير قرآن و تاريخ اسلام را به مطالعه خود دانش پژوه واگذار کرده است. در اين شرايط است که مطالعه فرا درسي يکي از شئون مهم کاري يک طلبه مي شود و به جرأت مي توان گفت که اگر بدين مهم اهتمام نورزد هيچ گاه به سر منزل مقصود نخواهد رسيد.
تابستان زمان مطالعات آزاد فرا وان است.

5- پژوهش
مسائل و موضوعات تحقيقاتي، در ضمن درس هاي روزانه، رصد مي شوند. دانش پژوه، در تفکرات خويش به افق هاي جديد مي رسد، اما با مشغله کاري روزانه، فرصتِ پيگيري و انجام تحقيقات مهيا نمي باشد.در چنين وضعيتي چه بايد کرد؟ آيا درس را رها کنيم و به مسئله تحقيقاتي روي بياوريم؟ اين کار که موجب مي شود از بسياري از مطالب درسي جديد باز بمانيم! آيا به اين گونه فکر مشغولي ها بي محلي کنيم؟ اين کار که موجبات خود سانسوري و کشتن روحيه تحقيق در دانش پژوه مي شود. به راستي براي حل اين تعارض چه بايد کرد؟
در جواب چنين پيشنهاد مي شود که به ايجاد يک سازه تحقيقاتي دست بزنيد.بدين معني که به تناسب رشته هاي علمي که به آنها مشغول هستيد، پوشه اسناد افتتاح کنيد و به تناسب مسائل نو پيدا به افتتاح پوشه اقدام کنيد.با افتتاح پوشه ها، مسائل، دغدغه دانش پژوه شود و هر جا که به مطلبي پيرامون آن مسئله برخورد کند آن را فيش کرده و به داخل آن پوشه مي اندازد تا در يک بازه زماني کم کم بارور مي شوند و در قالب مقاله و کتاب عرضه مي شوند.

     در واقع تعطيلات تابستاني از برکات مهمي است که کوره تحقيق داغ مي شود و دانش پژوه،بر مسائل تحقيقاتي خود متمرکز مي شود.

به هر حال اين نگاشته نيز يک نظريه در کنار ساير نظريه‌ها است که دوست دار کمک رساني به  طلاب گرامي  است.

و شما خواننده گرامي هم به مفاد آيه قرآن عمل مي‌کني که فرمود:

  )الَّذينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ أُولئِكَ الَّذينَ هَداهُمُ اللَّهُ وَ أُولئِكَ هُمْ أُولُوا الْأَلْبابِ  ( ؛

به سخن گوش فرامى ‏دهند و بهترين آن را پيروى مى ‏كنند؛ اينانند كه خدايشان راه نموده و اينانند همان خردمندان‏.[1]

وعده و بشارت الهي به هدايت حضرت حق که  پس از سخن از مشورت در  آن کريمه آمده،ميوه شيرين مشورت است که ظهور و بروز مي‌کند.

        و السلام علي من اتبع الهدي   

سيد مرتضي حسيني کمال آبادي

6/4/1391مصادف 18شعبان المعظم 1434

تهران-حوزه علميه حضرت بقية الله الأعظم عج الله تعالي فرجه

[1] .(39) زمر :  18.